Pháp luật về huy động vốn cộng đồng đối với doanh nghiệp khởi nghiệp tại Việt Nam

Abstract

Đề án nghiên cứu thực trạng pháp luật điều chỉnh hoạt động huy động vốn cộng đồng (HĐVCĐ) đối với doanh nghiệp khởi nghiệp (DNKN) tại Việt Nam giai đoạn 2016-2026, trong bối cảnh DNKN khó tiếp cận vốn qua kênh tài chính truyền thống do thiếu tài sản bảo đảm, trong khi HĐVCĐ - kênh huy động vốn thay thế có giá trị - vẫn chưa có hành lang pháp lý cụ thể, toàn diện. Đề án có bốn mục tiêu: hệ thống hóa cơ sở lý thuyết về HĐVCĐ và DNKN; phân tích thực trạng pháp luật thực định về chủ thể, hình thức, điều kiện pháp lý và hạn chế sử dụng vốn sau huy động; đánh giá thực tiễn thực thi pháp luật qua dữ liệu thực địa tại TP.HCM; và đề xuất kiến nghị lập pháp phù hợp với hệ thống civil law của Việt Nam. Đề án áp dụng thiết kế nghiên cứu hỗn hợp tuần tự, kết hợp phân tích pháp luật thực định, so sánh pháp luật với Hoa Kỳ, Malaysia và Trung Quốc, cùng dữ liệu thực địa từ phỏng vấn sâu bốn chủ thể thị trường và đánh giá nhanh có sự tham gia của cộng đồng (PRA) với hai nhóm thanh niên đô thị tại TP.HCM. Kết quả xác nhận pháp luật Việt Nam điều chỉnh HĐVCĐ theo mô hình phân tán, gián tiếp và chưa đạt yêu cầu ở bốn trong năm tiêu chí đánh giá (tính đầy đủ, tính rõ ràng, tính khả thi, tính bảo vệ người góp vốn), với các bất cập cụ thể về điều kiện chào bán theo Luật Chứng khoán 2019, rào cản cấp phép theo Luật Các tổ chức tín dụng 2024, thiếu định danh pháp lý cho nền tảng và người góp vốn, và thiếu cơ chế bảo vệ sau huy động. Dữ liệu thực địa xác nhận toàn bộ các phát hiện này. Trên cơ sở đó, đề án đề xuất bốn kiến nghị lập pháp: ban hành Nghị định riêng về HĐVCĐ đối với DNKN; bổ sung Điều 15a vào Luật Chứng khoán 2019 tạo cơ chế miễn trừ cho hình thức góp vốn cổ phần (ECF); quy định ngưỡng huy động vốn và đầu tư cá nhân cụ thể; và thiết lập cơ chế tài khoản phong tỏa (escrow) bắt buộc cùng nghĩa vụ công bố thông tin liên tục. Đề án kỳ vọng phục vụ như nguồn tham chiếu cho cơ quan lập pháp, cơ quan quản lý nhà nước và cộng đồng khởi nghiệp trong tiến trình hoàn thiện khung pháp luật về HĐVCĐ tại Việt Nam.