Pháp luật về chỉ định thầu xây lắp - Thực trạng tại Thành phố Hồ Chí Minh

Abstract

Đề án nghiên cứu với trọng tâm làm rõ những bất cập của quy định về chỉ định thầu xây lắp (CĐT XL) hiện hành, đặc biệt tại Điều 78 Nghị định 214/2025/NĐ-CP đối với trường hợp “cấp bách, khẩn cấp” và “cần đẩy nhanh tiến độ, bảo đảm chất lượng, hiệu quả”. Các quy định này vẫn còn độ mở lớn, cùng với xu hướng tăng phân cấp, phân quyền trong pháp luật đầu tư công và đấu thầu làm phát sinh nguy cơ diễn giải rộng, áp dụng thiếu thống nhất và suy giảm tính cạnh tranh trong quá trình lựa chọn nhà thầu (LCNT). Trên cơ sở phân tích quy phạm pháp luật, làm rõ thực trạng địa bàn nghiên cứu và tham chiếu kinh nghiệm pháp luật của Liên Minh Châu Âu (EU), Hoa Kỳ, Úc. Đề án chỉ ra rằng tại Thành phố Hồ Chí Minh nơi áp lực đầu tư công cao và nhiều dự án bị chậm tiến độ, CĐT có thể rút ngắn một giai đoạn thủ tục về LCNT, nhưng không thể giải quyết các điểm bất cập khác. Từ kết quả nghiên cứu, đề án đề xuất hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi CĐT XL theo hướng siết chặt căn cứ áp dụng, kiểm soát năng lực nhà thầu, giá gói thầu, giá hợp đồng, tăng cường công khai, hậu kiểm và trách nhiệm giải trình. Trọng tâm kiến nghị là làm rõ tiêu chí khẩn cấp, cấp bách; cụ thể hóa trường hợp cần đẩy nhanh tiến độ, bảo đảm chất lượng, hiệu quả; đồng thời thiết lập cơ chế giải trình và giới hạn phạm vi áp dụng, nhằm bảo đảm chỉ định thầu được vận hành đúng bản chất là cơ chế ngoại lệ.