Nhân tố ảnh hưởng đến phát triển du lịch tâm linh trên địa bàn tỉnh Tây Ninh giai đoạn 2016 - 2025

Abstract

Du lịch được coi là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, giao lưu văn hóa và phát triển bền vững trên phạm vi toàn cầu. Trong đó, du lịch tâm linh (DLTL) nổi lên như một phân khúc có ý nghĩa, đáp ứng nhu cầu của du khách về trải nghiệm tinh thần và văn hóa. Ở khu vực Đông Nam Á, nhiều quốc gia đã khai thác DLTL gắn với di sản tôn giáo (ví dụ: quần thể Angkor ở Campuchia, chùa Shwedagon ở Myanmar) để nâng cao lợi thế cạnh tranh và quảng bá văn hóa. Tại Việt Nam, với bề dày tín ngưỡng và tôn giáo đa dạng, loại hình du lịch văn hóa – tâm linh phát triển mạnh mẽ. Tây Ninh là một địa phương tiêu biểu với tiềm năng DLTL đặc sắc, sở hữu các điểm đến nổi bật như Tòa Thánh Cao Đài – trung tâm của đạo Cao Đài, và núi Bà Đen – “nóc nhà Nam Bộ” gắn liền nhiều huyền thoại dân gian. Tuy nhiên, sự phát triển DLTL ở Tây Ninh thời gian qua vẫn chưa tương xứng với tiềm năng sẵn có. Nhiều hạn chế tồn tại về hạ tầng giao thông và cơ sở lưu trú, chất lượng dịch vụ và kỹ năng nhân lực du lịch còn thấp, công tác quảng bá – xây dựng thương hiệu thiếu chuyên nghiệp, sự tham gia của cộng đồng địa phương còn mờ nhạt, và cơ chế chính sách quản lý chưa hiệu quả. Những yếu tố này khiến lợi thế độc đáo của Tây Ninh chưa được chuyển hóa thành động lực phát triển du lịch bền vững và lợi thế cạnh tranh dài hạn. Trong bối cảnh đó, đòi hỏi cấp thiết đặt ra là phải nghiên cứu một cách hệ thống, khoa học về các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển DLTL tại Tây Ninh. Trên thế giới đã có nhiều nghiên cứu về DLTL dưới các góc độ khác nhau, nhưng ở Việt Nam các nghiên cứu chuyên sâu – đặc biệt định lượng – về DLTL tại Tây Ninh còn rất hạn chế. Xuất phát từ nhu cầu thực tiễn và khoảng trống nghiên cứu này, luận văn “Nhân tố ảnh hưởng đến phát triển du lịch tâm linh trên địa bàn tỉnh Tây Ninh giai đoạn 2016–2025” được triển khai nhằm đóng góp cơ sở khoa học cho lĩnh vực này. Xác định và phân loại các nhân tố chính ảnh hưởng đến sự phát triển DLTL. Đo lường mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đó đối với phát triển DLTL tại tỉnh Tây Ninh giai đoạn 2016–2025. Đề xuất các giải pháp thực tiễn nhằm thúc đẩy phát triển DLTL ở Tây Ninh trong giai đoạn tới. Để đạt được mục tiêu nghiên cứu, luận văn sử dụng cách tiếp cận kết hợp giữa định tính và định lượng. Về phương pháp định tính, tác giả tiến hành phân tích tài liệu (các báo cáo, chiến lược phát triển du lịch của Tây Ninh giai đoạn 2016–2025) và thực hiện phỏng vấn chuyên gia cùng thảo luận nhóm với các bên liên quan (cán bộ quản lý, doanh nghiệp du lịch, người dân địa phương, du khách) nhằm thu thập thông tin sâu về chính sách đầu tư và thực trạng phát triển DLTL. Về phương pháp định lượng, nhóm nghiên cứu thiết kế bảng khảo sát với thang đo Likert 5 mức độ, tiến hành điều tra các đối tượng du khách và stakeholder của DLTL tại Tây Ninh. Kết quả thu được 268 phiếu khảo sát hợp lệ, là cơ sở dữ liệu để phân tích thống kê. Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm SPSS/STATA, bao gồm thống kê mô tả, phân tích nhân tố khám phá (EFA) và hồi quy tuyến tính đa biến nhằm kiểm định các giả thuyết nghiên cứu và xác định mức độ tác động của các nhân tố đến sự phát triển DLTL. Các phân tích định lượng cho thấy bốn nhóm nhân tố chính có ảnh hưởng thuận chiều và có ý nghĩa thống kê đến sự phát triển DLTL tại Tây Ninh trong giai đoạn 2016–2025. Cụ thể, các nhân tố cơ sở hạ tầng du lịch, nguồn lực phát triển du lịch (bao gồm chất lượng nguồn nhân lực và chính sách hỗ trợ đầu tư), bảo vệ và phát triển tài nguyên thiên nhiên, và sự tham gia của cộng đồng địa phương đều tác động tích cực tới phát triển DLTL. Trong số này, nhân tố tài nguyên thiên nhiên có ảnh hưởng mạnh mẽ nhất, tiếp đến là nhóm nguồn lực phát triển du lịch (nhân lực và ưu đãi đầu tư). Sự tham gia của cộng đồng cho thấy tác động tích cực với mức độ trung bình, trong khi hạ tầng du lịch tuy có ảnh hưởng cùng chiều nhưng là yếu nhất trong bốn nhân tố kể trên. Ngược lại, các yếu tố về bảo tồn di sản văn hóa và hoạt động quảng bá – thương hiệu du lịch chưa thể hiện được tác động đáng kể trong giai đoạn nghiên cứu, phản ánh việc các nỗ lực trong những lĩnh vực này còn chưa đủ mạnh để tạo ra chuyển biến rõ rệt. Kết quả nghiên cứu đã cung cấp cái nhìn toàn diện về những nhân tố thúc đẩy cũng như điểm nghẽn đối với phát triển DLTL ở Tây Ninh, làm cơ sở cho việc đề xuất các giải pháp phù hợp. Trên cơ sở các kết quả phân tích, luận văn đề xuất bảy nhóm giải pháp chủ yếu nhằm thúc đẩy phát triển DLTL bền vững tại Tây Ninh trong thời gian tới: Hoàn thiện và tối ưu hóa cơ sở hạ tầng du lịch – Nâng cấp hệ thống giao thông kết nối, cơ sở lưu trú và các tiện ích tại các điểm DLTL nhằm tăng cường khả năng tiếp cận và nâng cao chất lượng trải nghiệm của du khách. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực du lịch – Đào tạo bài bản về nghiệp vụ, kỹ năng giao tiếp, ngoại ngữ và kiến thức văn hóa – tín ngưỡng địa phương cho đội ngũ lao động du lịch, nhằm tạo ra dịch vụ chuyên nghiệp và trải nghiệm giá trị cho du khách. Tăng cường bảo vệ di sản văn hóa và môi trường – Cải thiện công tác bảo tồn các di tích tâm linh, giữ gìn cảnh quan tự nhiên; kiểm soát tốt hơn lượng khách và rác thải tại các điểm du lịch, đảm bảo không gian DLTL được duy trì bền vững và hấp dẫn. Đẩy mạnh hoạt động quảng bá và phát triển thương hiệu du lịch – Đổi mới chiến lược truyền thông theo hướng ứng dụng công nghệ số; xây dựng hình ảnh điểm đến Tây Ninh đặc trưng thông qua các sản phẩm truyền thông sáng tạo và hợp tác với doanh nghiệp lữ hành, cộng đồng tôn giáo nhằm nâng cao nhận diện thương hiệu DLTL của tỉnh. Hoàn thiện chính sách ưu đãi đầu tư du lịch – Xây dựng các chính sách hỗ trợ đầu tư thiết thực (ưu đãi thuế, tín dụng, đất đai) để thu hút doanh nghiệp đầu tư vào hạ tầng và sản phẩm du lịch chất lượng cao; đồng thời đơn giản hóa thủ tục hành chính và tăng cường hợp tác công – tư trong phát triển dự án DLTL. Tăng cường sự tham gia của cộng đồng địa phương – Khuyến khích người dân bản địa tham gia cung ứng các dịch vụ du lịch (lưu trú tại nhà, ẩm thực truyền thống, hướng dẫn viên tình nguyện...), tham gia bảo tồn di sản và giữ gìn môi trường; qua đó vừa phát huy bản sắc văn hóa địa phương vừa đảm bảo cộng đồng được chia sẻ lợi ích từ phát triển du lịch. Bảo vệ và phát triển bền vững tài nguyên thiên nhiên – Thực hiện các biện pháp khoanh vùng, bảo vệ nghiêm ngặt hệ sinh thái tại những khu vực nhạy cảm (như núi Bà Đen); trồng cây xanh, cải tạo cảnh quan và nâng cao hiệu quả quản lý rác thải, nước thải; đồng thời phát triển các sản phẩm du lịch sinh thái – tâm linh nhằm nâng cao nhận thức của du khách và giảm thiểu tác động tiêu cực lên tài nguyên tự nhiên