Ảnh hưởng của trí tuệ nhân tạo đến xu hướng tài chính hóa và đầu tư thực của doanh nghiệp: Vai trò điều tiết của giới hạn tài chính và sở hữu Nhà nước – Bằng chứng từ Việt Nam

Abstract

Nghiên cứu phân tích tác động của Trí tuệ nhân tạo (AI) đến cơ cấu đầu tư của các doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam giai đoạn 2020–2024, tập trung vào sự đánh đổi giữa tài chính hóa và đầu tư thực. Trên cơ sở đó, nghiên cứu xây dựng chỉ số PARADOX nhằm đo lường mức độ chênh lệch giữa hai hình thức đầu tư và nhận diện hiện tượng “nghịch lý tài chính hóa do AI dẫn dắt” (AI-driven Financialization Paradox). Đồng thời, nghiên cứu xem xét vai trò điều tiết của giới hạn tài chính và sở hữu Nhà nước (SOE) trong mối quan hệ giữa AI và hành vi phân bổ vốn của doanh nghiệp. Nghiên cứu sử dụng dữ liệu bảng, kết hợp các kiểm định lựa chọn mô hình, xử lý các khuyết tật kinh tế lượng và thực hiện các kiểm tra độ vững nhằm đánh giá tính ổn định và độ tin cậy của kết quả. Kết quả thực nghiệm cho thấy AI làm gia tăng mức độ tài chính hóa, trong khi ảnh hưởng tới đầu tư thực yếu và không nhất quán, từ đó làm tăng PARADOX. Hiệu ứng này mạnh hơn đối với doanh nghiệp chịu giới hạn tài chính, trong khi sở hữu Nhà nước góp phần giảm thiên lệch tài chính hóa và hỗ trợ đầu tư thực. Nghiên cứu đóng góp bằng chứng thực nghiệm cho tác động hai chiều của AI đối với cơ cấu đầu tư tại nền kinh tế mới nổi, đồng thời đề xuất định hướng chính sách nhằm hạn chế tài chính hóa quá mức và khuyến khích ứng dụng AI phục vụ tăng trưởng bền vững dài hạn