Phân tích tác động đặc điểm cấu trúc sở hữu đến chính sách cổ tức và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp: Bối cảnh tại các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam

Abstract

Nghiên cứu này phân tích tác động của cấu trúc sở hữu đến chính sách cổ tức và hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp phi tài chính niêm yết trên HOSE và HNX trong giai đoạn 2015 – 2024. Dựa trên nền tảng lý thuyết đại diện và lý thuyết tín hiệu. Nghiên cứu xây dựng khung phân tích về cơ chế thông qua đó các nhóm cổ đông khác nhau tác động đến tỷ suất cổ tức và ROA. Bộ dữ liệu bảng cân bằng gồm 4,940 quan sát từ 494 doanh nghiệp được thu thập từ nền tảng FiinPro-X và Vietstock, sau đó ước lượng tuần tự bằng Pooled OLS, FEM, REM, FGLS và mô hình Logit nhằm lựa chọn phương pháp phù hợp nhất với đặc tính dữ liệu. Kết quả thực nghiệm cho thấy, đối với chính sách cổ tức (DPR), toàn bộ sáu thành phần cấu trúc sở hữu đều có tác động có ý nghĩa thống kê. Cụ thể, quy mô HĐQT (BODSIZE), quy mô Ban điều hành (BOMSIZE), tỷ lệ sở hữu Ban điều hành (BOMOWN), sở hữu nhà nước (GO) và sở hữu nước ngoài (FO) tác động cùng chiều đến tỷ suất cổ tức (DPR); trong khi tỷ lệ sở hữu HĐQT (BODOWN) tác động ngược chiều, phản ánh hiện tượng cố thủ quản lý và rủi ro chiếm đoạt tài sản cổ đông thiểu số. Đối với hiệu quả hoạt động (ROA), chỉ có GO và FO đạt ý nghĩa thống kê với chiều tác động dương, trong khi bốn biến quản trị nội bộ còn lại không tạo ra tác động trực tiếp có ý nghĩa, gợi mở rằng cấu trúc quản trị nội bộ truyền dẫn tác động đến ROA thông qua kênh trung gian là chính sách cổ tức. Các phát hiện này cung cấp bằng chứng thực nghiệm có giá trị cho ban lãnh đạo doanh nghiệp trong việc thiết kế cấu trúc sở hữu tối ưu, đồng thời gợi ý cho nhà đầu tư và cơ quan quản lý nhà nước trong việc hoàn thiện khung quản trị công ty tại thị trường chứng khoán Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh thị trường được nâng hạng và dòng vốn ngoại gia tăng mạnh mẽ từ năm 2026.