Đánh giá chính sách tạo nguồn phát triển nhà ở xã hội từ các dự án nhà ở thương mại tại Thành phố Hồ Chí Minh

Abstract

Đề án “Đánh giá chính sách tạo nguồn phát triển nhà ở xã hội từ các dự án nhà ở thương mại tại Thành phố Hồ Chí Minh” được thực hiện trong bối cảnh nguồn cung nhà ở xã hội (NOXH) tại Thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM) còn hạn chế, trong khi cơ chế yêu cầu chủ đầu tư (CĐT) dự án nhà ở thương mại (NOTM) thực hiện nghĩa vụ dành quỹ đất hoặc nộp tiền tương đương để phát triển NOXH chưa đạt hiệu quả như kỳ vọng. Nghiên cứu nhằm đánh giá toàn diện việc thực thi chính sách này, làm rõ các nguyên nhân dẫn đến kết quả hạn chế và đề xuất các hàm ý chính sách phù hợp với bối cảnh phát triển mới của TP.HCM. Đề án được nghiên cứu theo mô hình Lý thuyết của sự thay đổi (Theory of Change – ToC), kết hợp với quy định pháp luật Việt Nam về nhà ở để đánh giá chính sách theo chuỗi: Mục tiêu → Đầu vào → Can thiệp → Đầu ra → Kết quả → Tác động. Phương pháp nghiên cứu được thiết kế theo hướng kết hợp định tính và định lượng, trong đó định tính là nền tảng và định lượng đóng vai trò bổ sung, hoàn thiện định tính. Nghiên cứu định lượng tập trung thu thập dữ liệu thứ cấp từ cơ quan quản lý nhà nước và khảo sát 38 doanh nghiệp là CĐT dự án NOTM có thực hiện nghĩa vụ NOXH theo phương pháp chọn mẫu có chủ đích nhằm bảo đảm độ tin cậy và chiều sâu của kết quả nghiên cứu. Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ NOXH được hình thành từ việc thực hiện nghĩa vụ của CĐT dự án NOTM tại TP.HCM còn rất thấp, chưa đáp ứng mục tiêu phát triển quỹ NOXH phục vụ người thu nhập thấp và ảnh hưởng đến việc đảm bảo an sinh xã hội, công bằng xã hội cũng như phát triển đô thị bền vững. Khảo sát doanh nghiệp cho thấy 71,4% doanh nghiệp ưu tiên lựa chọn phương án nộp tiền thay thế thay vì bố trí NOXH trong phạm vi dự án NOTM. Nhóm rào cản lớn nhất là thủ tục hành chính và pháp lý (84,2%), tiếp theo là cơ chế đầu tư NOXH (18,4%). Các giải pháp mà doanh nghiệp đề xuất tập trung vào cải cách thủ tục hành chính, tăng cường ưu đãi tài chính – tín dụng, hoàn thiện khung pháp lý và hỗ trợ người mua NOXH. Trên cơ sở phân tích và tham khảo kinh nghiệm quốc tế, đề án đề xuất các hàm ý chính sách nhằm nâng cao hiệu quả tạo nguồn NOXH từ các dự án NOTM tại TP.HCM trong giai đoạn tới, góp phần bảo đảm an sinh xã hội, cải thiện chất lượng đô thị và tạo động lực thu hút đầu tư phát triển NOXH một cách bền vững